+48 32 479 10 50

10 maja 2018

Potwierdzenie stosowania tzw. skargi pauliańskiej w stosunku do zobowiązań podatkowych – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

Autor

dr Marek Mikuła

Head of Legal, partner zarządzający, adwokat, doradca podatkowy

18 kwietnia 2018 r. Trybunał Konstytucyjny, po zbadaniu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, orzekł, iż art. 527 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie na zasadzie analogii legis do ochrony należności publicznoprawnych, jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym Trybunał Konstytucyjny potwierdził, iż organy podatkowe mogą stosować tzw. skargę pauliańską celem egzekucji zobowiązań podatkowych.

Należy podkreślić, iż art. 527 § 1 Kodeksu Cywilnego stanowi podstawę prawną do wytoczenia powództwa lub podniesienia zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową w wyniku zawarcia czynności prawnej z dłużnikiem. Przepis ten normuje instytucję nazywaną tradycyjnie skargą pauliańskąktórej celem jest ochrona interesu wierzyciela na wypadek nielojalnego postępowania dłużnika, który, z pokrzywdzeniem wierzyciela, wyzbywa się składników swego majątku na rzecz osób trzecich lub majątek ten obciąża, zaciąga kolejne zobowiązania i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności. Przepisy Kodeksu cywilnego wprowadzają dodatkowo tzw. domniemania, które ułatwiają wierzycieli zastosowanie skargi pauliańskiej. Chodzi tutaj w szczególności o wskazanie, że:

  • par. 3.  Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
  • par. 4.  Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał, że w procesie stosowania prawa doszło do ukształtowania się jednolitego rozumienia art. 527 § 1 k.c. w ten sposób, że dopuszcza on, na zasadzie analogii, możliwość dochodzenia należności publicznoprawnych na drodze cywilnej w formie skargi pauliańskiej. Skarb Państwa, realizując swoje funkcje władcze w sferze imperium (egzekwowanie należności publicznoprawnej) może bowiem korzystać z dodatkowego środka ochrony swojej wierzytelności, nieprzewidzianego w przepisach Ordynacji podatkowej. Dzięki temu organy państwa mają możliwość zaspokojenia się z majątku innej osoby niż podatnik. W ocenie RPO, jest to niezgodne z konstytucyjną zasadą poprawnej legislacji.

Ponadto, jak wynikało z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich: Mając na uwadze fakt, że w regulacji podatkowej nie ma odesłania do przepisów k.c. normujących instytucję skargi pauliańskiej, obywatel ma prawo oczekiwać, iż konstrukcja ta nie będzie mechanicznie przenoszona na sferę prawa podatkowego. Działanie takie narusza w ocenie Rzecznika, konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak również bezpieczeństwo prawne osoby trzeciej, działającej w charakterze uczestnika obrotu, która nabywa rzecz lub prawo majątkowe od podatnika. Państwo bowiem, w sposób pozaustawowy stosuje wobec obywatela instytucję mającą korzenie w innej dziedzinie prawa, co prowadzi do tego, że obywatel wpada w pułapkę.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r. nie podzielił stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich i potwierdził, iż organy podatkowe – mogą w drodze analogii legis – stosować instytucję skargi pauliańskiej również do zobowiązań podatkowych. Po wydaniu przedmiotowego orzeczenia – podatnicy mogą spodziewać się zintensyfikowanych działań organów podatkowych związanych z podjętymi przez podatników działaniami zmierzającymi do uniknięcia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe.

10 maja 2018 : dr Marek Mikuła

Zobacz więcej
Wróć do bloga