+48 32 479 10 50

Posiedzenie przygotowawcze. Nowa instytucja w postępowaniu cywilnym

Ogłoszona w dniu 6 sierpnia 2019 roku nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego w znaczącym stopniu modyfikuje organizację procesu cywilnego, a w szczególności początkowy etap postępowania.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż w nowym stanie prawnym wniesienie odpowiedzi na pozew będzie obligatoryjne, zaś jej niewniesienie poczytywane będzie za przyznanie przez pozwanego twierdzeń, co do faktów wskazanych w pozwie i na tej podstawie sąd będzie mógł wydać wyrok zaoczny na posiedzeniu niejawnym. Ponadto, nowym uprawnieniem sądu będzie możliwość zobowiązania profesjonalnych pełnomocników do przedstawienia podstaw prawnych swoich żądań i wniosków zawartych w pismach procesowych. Najważniejszą zmianą jest jednak wprowadzenie instytucji posiedzenia przygotowawczego wyznaczanego przez przewodniczącego, w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od dnia złożenia odpowiedzi na pozew, bądź też od dnia, w którym upłynął termin do jej wniesienia, a wyrok zaoczny nie został wydany.

Posiedzenie przygotowawcze ma za zadanie umożliwić stronom rozwiązanie sporu bez potrzeby przeprowadzania rozprawy, toteż podczas posiedzenia przewodniczący ustalać będzie ze stronami przedmiot sporu oraz wyjaśni wzajemne stanowiska stron, także w zakresie aspektów prawnych. Ponadto, przewodniczący winien skłaniać strony do pojednania oraz dążyć do ugodowego rozwiązania sporu, w szczególności w drodze mediacji i w tym celu przewodniczący może poszukiwać ze stronami ugodowych sposobów rozwiązywania sporu, wspierać je w formułowaniu propozycji ugodowych oraz wskazywać sposoby i rozwiązania sporu, w tym skutki finansowe.

Co więcej, ustawodawca chcąc zapobiec sytuacjom, w których to jedna ze stron wraz z pełnomocnikiem uchylałaby się od stawiennictwa na posiedzeniu przygotowawczym, tym samym blokując jego przebieg i możliwość szybkiego rozwiązania sporu, wprowadził obowiązkowe stawiennictwo zarówno stron, jak ich pełnomocników na posiedzeniu przygotowawczym.Wyjątkowo, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, iż nie jest konieczny udział strony, a udział pełnomocnika będzie wystarczający, sąd może zwolnić ją z uczestniczenia w posiedzeniu. Także powód będzie mógł wnieść o przeprowadzenie posiedzenia przygotowawczego bez swego udziału, jednakże wniosek ten nie może zostać złożony pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. Natomiast, jeżeli powód bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzeniu przygotowawczym, wówczas sąd umorzy postępowanie rozstrzygając o kosztach jak przy cofnięciu pozwu, chyba że sprzeciwi się temu obecny na posiedzeniu pozwany. Powód będzie miał możliwość uniknięcia skutków swojej nieobecności, jeżeli w terminie tygodnia od doręczenia mu postanowienia o umorzeniu postępowania usprawiedliwi swe niestawiennictwo, bowiem wówczas sąd uchyli to postanowienie i nada sprawie właściwy bieg. W tym miejscu należy wskazać, iż takie rozwiązanie stanowić może ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu, dobrowolności udziału stron w procesie, a także zasady równości stron.

Z przebiegu posiedzenia przygotowawczego sporządzany będzie protokół w formie pisemnej, który ma obejmować przebieg całego posiedzenia, z wyjątkiem oświadczeń stron złożonych w ramach prób ugodowego rozwiązania sporu. Załącznikiem do protokołu będzie plan rozprawy, który zawierać ma rozstrzygnięcia co do wniosków dowodowych stron, zastępując w tym zakresie postanowienie dowodowe, terminy posiedzeń, innych czynności sądowych oraz przewidywaną datę wydania orzeczenia w sprawie. Strony będą mogły przytaczać twierdzenia i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej do chwili zatwierdzenia planu rozprawy, gdyż twierdzenia i dowody zgłoszone później podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo potrzeba ich powołania wyniknęła później. Nie sposób nie zauważyć, iż tak dalece posunięta i rygorystyczna prekluzja dowodowa może w znaczącym stopniu ograniczyć możliwość ochrony swoich praw przez każdą ze stron.

Istotny jest fakt, iż doręczenie planu rozprawy stronie zastępuje zawiadomienie o terminach posiedzeńi innych czynności objętych planem. Zmiana planu rozprawy może być dokonana postanowieniem sądu w przypadku zaistnienia nowych okoliczności.

Należy także nadmienić, że chociaż posiedzenie przygotowawcze będzie obligatoryjnym posiedzeniem, to prawodawca dopuścił jednak możliwość by w sytuacji, w której okoliczności sprawy wskazują, że przebieg posiedzenia przygotowawczego nie przyczyni się do sprawniejszego (szybszego) rozpoznania sprawy, przewodniczący może nadać sprawie inny, właściwy bieg.

Przepisy regulujące opisane zmiany wchodzą w życie z dniem 7 listopada 2019 roku. Z pewnością ich zastosowanie może wprowadzić chaos i skomplikować przebieg postępowań cywilnych, jednakże jest zbyt wcześnie by dokonać ich jednoznacznej oceny, bowiem dopiero praktyczne zastosowanie przepisów pozwoli na zweryfikowanie, czy przyniosą zamierzone efekty, a w szczególności, czy przyspieszą przeprowadzanie rozwiązywanie sporów cywilnych.

 

autor: Agata Szeląg
prawnik

 

Wzrost kosztów i opłat sądowych w sprawach cywilnych

Głównym założeniem nowelizacji w zakresie dotyczącym kosztów sądowych jest ich urealnienie, które ma spowodować zniechęcenie stron do wykorzystywania drogi sądowej, a tym samym odciążyć sądy.

Wzrost opłat sądowych ma więc przede wszystkim zachęcić strony do wybierania alternatywnych sposobów rozwiązywania sporów oraz do ich polubownego rozwiązywania. Wybór pozasądowej drogi pozwoli również na przyspieszenie postępowań.

Wzrost opłat sądowych

W dotychczasowym brzmieniu ustawa o kosztach sądowych przewidywała wysokość opłat sadowych stałych na poziomie od 30 zł do 5 000 zł, a opłaty sądowe stosunkowe jako 5% wartości przedmiotu sporu. Nowelizacja podwyższa maksymalną granicę opłaty stałej w sprawach o prawa niemajątkowe oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe do 10 000 zł oraz wprowadza opłaty stałe również dla spraw o roszczenia majątkowe do 20 000 zł. Opłatę stałą w ich przypadku wyznacza się w zależności od wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia.

Opłata stała w sprawach o prawa majątkowe zgodnie z nowym brzmieniem ustawy wynosić będzie odpowiednio, przy wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia wynoszącej:

1) do 500 zł – 30 zł opłaty;

2) ponad 500 zł do 1 500 zł– 100 zł opłaty;

3) ponad 1 500 zł do 4 000 zł – 200 zł opłaty;

4) ponad 4 000 zł do 7 500 zł – 400 zł opłaty;

5) ponad 7 500 zł do 10 000 zł – 500 zł opłaty;

6) ponad 10 000 zł do 15 000 zł – 750 zł opłaty;

7) ponad 15 000 zł do 20 000 zł – 1 000 zł opłaty.

W dotychczasowym stanie prawnym w sprawach o prawa majątkowe pobierano więc 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia. Występowało również ograniczenie, zgodnie z którym opłata wynosiła min. 30 zł i maksymalnie 100 000 zł. Nowelizacja częściowo pozostawiła zasadę opłacania pism w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu (w przypadku roszczeń o prawa majątkowe przy wartości sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia ponad 20 000 zł) równocześnie podwyższając opłatę maksymalną ze 100 000 do aż 200 000 zł.

Nowelizacja przewiduje również wzrost opłat od wniosków o zawezwanie do próby ugodowej. Dotychczasowe przepisy przewidywały opłatę stałą w wysokości 40 zł w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu nie przekraczała 10 000 zł, natomiast w sprawach powyżej 10 000 zł wynosiła ona 300 zł. Po wejściu w życie zmian opłata ta wynosić będzie 1/5 opłaty, jaką strona uiszczałaby, gdyby składała pozew.

Wprowadzona została również opłata od wniosku o uzasadnienie orzeczenia w wysokości 100 zł oraz w sprawach gospodarczych – opłatę w kwocie 100 zł od wniosku o wezwanie na rozprawę (liczone od osoby wnioskowanej) świadka, biegłego lub strony, jeżeli wniosek został złożony po zatwierdzeniu planu rozprawy (natomiast w przypadku konieczności zarządzenia przymusowego sprowadzenia świadka lub biegłego – dodatkowo opłatę w kwocie 200 zł).

Dodatkowo nowelizacja wprowadza również opłatę od oświadczenia o rozszerzeniu powództwa lub o jego zmianie w sposób powodujący wzrost wartości przedmiotu sporu. Opłata ta stanowi różnicę między opłatą należną od powództwa rozszerzonego lub zmienionego a opłatą należną sprzed rozszerzenia lub zmiany powództwa, nie niższą jednak, niż 30 złotych.

Zaostrzenie przepisów dotyczących zwolnienia od kosztów sądowych dla osób prawnych

Dotychczas ustawa stanowiła, że osoba prawna (a także jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, ale wyposażona przez ustawę w zdolność prawną) uzyskuje zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Jednak obecnie powyższy warunek został rozszerzony o konieczność wykazania, że także wspólnicy albo akcjonariusze nie mają dostatecznych środków na zwiększenie swoich wkładów ani na udzielenie spółce pożyczki.

Prognozowane konsekwencje zmian

Niewątpliwie podwyższenie opłat sądowych, zwłaszcza dla spraw o znacznej wartości przedmiotu sporu można uznać za usprawiedliwione. Wątpliwości jednak budzi fakt wprowadzenia tak znaczącej podwyżki jednorazowo.

Jednym z aspektów zmian będzie zwiększenie popularności alternatywnych metod rozwiązywania sporów. Nowa ustawa zachęcić ma strony do wybierania mediacji lub arbitrażu, co spowoduje odciążenie sądów i przyspieszenia rozpoznawania spraw.

Natomiast zmiany w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych podwyższające znacząco koszty mogą stanowić realną przeszkodę w dostępie do sądu. Nowelizacją będzie uciążliwa zwłaszcza dla osób, które nie spełniają kryteriów do zwolnienia z opłat. Dodatkowo zmiany niewątpliwie spowodują znaczący wzrost ilości składanych wniosków o zwolnienie z opłat sądowych.

Wejście zmian w życie

Projekt nowelizacji przewiduje, że ustawa wejdzie w życie w krótkim, trzymiesięcznym okresie od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. W zakresie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych termin ten jest jeszcze krótszy i wynosi 14 dni od daty publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw. Uwzględniając, że ustawa została opublikowana w dniu 6 sierpnia 2019 roku, nowe przepisy zaczną obowiązywać w dniu 21 sierpnia 2019 roku. Będą obowiązywały także w sprawach wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, w zakresie pism podlegających opłacie, wnoszonych po dniu wejścia w życie ustawy oraz wydatków powstałych po tym dniu.

 

autor: Dobrochna Gielata
Junior Associate

 

Copyright GLC

Strategia, realizacja, wsparcie Tomczak | Stanisławski