+48 32 479 10 50

Dostosowanie przepisów o zabezpieczeniu roszczeń wierzyciela do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 października 2016 r.

Prezydent Andrzej Duda podpisał 15 maja b.r nowelizację niektórych przepisów w postaci ustawy z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W ramach podpisanej nowelizacji, która wejdzie w życie w ciągu 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Na uwagę zasługuję fakt, iż podstawą wchodzącej w życie nowelizacji był wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

TK orzekł, że:
Art. 7541 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego w zakresie, w jakim odnosi się do zabezpieczenia przez obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową:

a) jest zgodny z zasadą poprawnej legislacji wywodzoną z art. 2 konstytucji,
b) jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 konstytucji.

Wątpliwości interpretacyjne narosły wokół zweryfikowania czy pierwotna treść nowelizowanego artykułu w sposób nadmierny nie ogranicza praw wierzyciela na wniosek którego udzielono zabezpieczenia.

Trybunał stwierdził, że wprowadzając termin, po upływie którego – ustanowiona w postępowaniu zabezpieczającym – hipoteka przymusowa wygasa z mocy ustawy, prawodawca ograniczył realizację prawa majątkowego wierzyciela, na którego wniosek ustanowiono zabezpieczenie. Istotą analizowanego zagadnienia nie była ani sama długość terminu (tj. miesiąc liczony od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie), ani skutek jego upływu (tj. upadek zabezpieczenia ex lege). Problem konstytucyjny sprowadzał się bowiem do pytania, czy uniezależnienie biegu terminu od dalszych czynności wierzyciela stanowi nieproporcjonalną ingerencję w jego prawa majątkowe, zabezpieczone hipoteką przymusową obciążającą nieruchomość dłużnika. Zważywszy, że konstytucyjna ochrona prawa majątkowego obejmuje także zagwarantowanie możliwości jego efektywnej realizacji uzasadnione było pytanie, czy zaskarżony przepis nie stanowi nieproporcjonalnego ograniczenia praw majątkowych wierzyciela.

Co istotne, TK podkreślił, że z perspektywy konstytucyjnej, o upadku z mocy prawa zabezpieczenia oraz wygaśnięciu hipoteki przymusowej chroniącej prawa majątkowe wierzyciela, można mówić w sytuacji, w której wystąpiła realna możliwość ochrony tych praw. Ustawowy mechanizm prowadzący de facto do tworzenia pozornej ochrony prawa majątkowego przez zabezpieczenie, które staje się od razu nieskuteczne, jest nie do przyjęcia i nie może być utrzymywany w systemie.

Zdaniem TK ustawodawca w nieprawidłowy sposób wyważył ochronę praw wierzyciela i dłużnika w sytuacji ustanowienia zabezpieczenia przez obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową.

Wskutek wchodzącej w życie nowelizacji – wprowadzono zmianę regulacji art. 754(1) § 1 KPC, przyjmując, iż zabezpieczenie udzielone w trybie przepisów postępowania cywilnego (dotyczących zabezpieczenia roszczeń pieniężnych) upada po upływie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu, albo od uprawomocnienia się postanowienia o odrzuceniu apelacji lub innego środka zaskarżenia wniesionego przez obowiązanego od orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu, chyba że uprawniony wniósł o dokonanie czynności egzekucyjnych.

Prosta spółka akcyjna – nowa spółka dedykowana startupom?

W Polsce około 2 700 działających podmiotów zalicza się do kategorii startupów. Z badań przeprowadzonych przez fundację StartUp Poland wynika, że 71% startupów wybiera spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, zaś spółkę akcyjną zaledwie 4%.  Równocześnie, 73% przedsiębiorców wskazało na potrzebę wprowadzenia spółki dedykowanej dla działalności innowacyjnej, a aż 78,6% zgłosiła potrzebę obniżenia wymogów kapitałowych dla nowej spółki [1]. 

Ministerstwo Rozwoju planuje zmiany KSH

W ramach pakietu ,,100 zmian dla firm – pakiet ułatwień dla przedsiębiorców”, Ministerstwo Rozwoju w projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw [2] proponuje utworzenie nowego typu spółki kapitałowej – prostej spółki akcyjnej – PSA.

Ułatwienia dla przedsiębiorców

Projekt PSA zakłada liczne ułatwienia dla przedsiębiorców decydujących się na prowadzenie działalności w tej formie, między innymi:

  • Powołanie spółki w systemie elektronicznym – projekt zakłada możliwość powołania spółki za pomocą systemu s24 – bez wymogu wizyty u notariusza i tworzenia statutu spółki w formie aktu notarialnego.
  • Brak kapitału zakładowego – zgodnie z trendami w legislacji europejskiej, ustawodawca zrezygnował z wymogu utworzenia w PSA kapitału zakładowego. Dla przypomnienia – minimalny kapitał zakładowy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością wynosi aktualnie 5 000 zł, a w spółce akcyjnej 100 000 zł. Planuje się wymóg utworzenia kapitału akcyjnego, którego minimalna wysokość będzie wynosić 1 zł.
  • Akcje beznominałowe – akcje nie będą posiadać wartości minimalnej i będą ,,oderwane” od kapitału akcyjnego, czyli nie będą stanowić ułamka tego kapitału.
  • Nowy rodzaj wkładu – rewolucją jest stworzenie nowego podziału wkładów niepieniężnych – na wkłady mające zdolność bilansową i niemające tej zdolności. Oznacza to, że ustawodawca odchodzi od zasady mówiącej że wkłady niemające zdolności bilansowej takie jak umiejętności, wiedza, pomysły i praca inwentorów nie mogą stanowić wkładu do spółki kapitałowej.
  • Termin wniesienia wkładów – aktualnie do rejestracji spółki z o. o. niezbędne jest oświadczenie o wniesieniu całości wkładów na pokrycie kapitału zakładowego, a w przypadku spółki akcyjnej – wniesienie ¼ wkładów. Projekt PSA odstępuje od przesłanki minimalnego pokrycia akcji PSA przy jej zawiązaniu. Nowe przepisy zakładają trzyletni termin na wniesienie wszystkich wkładów.
  • Dematerializacja akcji jako zasada – wszystkie akcje PSA będą akcjami zdematerializowanymi, co oznacza, że nie będą miały postaci dokumentu. Projekt dopuszcza, by ewidencja akcji mogła być prowadzona w rozproszonej i zdecentralizowanej bazie danych, do której dostęp jest ograniczony – np. blockchain.
  • Swoboda w kształtowaniu organu zarządczego – w PSA wspólnicy będą mogli powołać zarówno Zarząd oraz Radę Nadzorczą (model dualistyczny) jak również wyłącznie radę dyrektorów (model monistyczny).
  • Prosta likwidacja spółki – reguły likwidacji PSA będą mocno uproszczone w porównaniu do tradycyjnej spółki akcyjnej – większość czynności będzie mogła być wykonywana przy wykorzystaniu systemu s24.

Zabezpieczenie wierzycieli

W ślad za uproszczeniami dla wspólników, projekt przewiduje liczne mechanizmy mające na celu ochronę interesów wierzycieli PSA:

  • Zakaz świadczeń zagrażających wypłacalności– realizowany przez obowiązek badania przed każdą wypłatą na rzecz akcjonariuszy, czy mimo dokonania wypłaty w ciągu 6 miesięcy spółka nie utraci zdolności do wykonywania zobowiązań.
  • Obowiązek tworzenia kapitału zapasowego – którego wysokość jest zależna od sumy zobowiązań spółki wynikającej ze sprawozdania finansowego za ostatni rok obrotowy i ma stanowić 5% tej sumy. PSA będzie zobowiązana do dokonywania odpisu z zysku w wysokości 8%, aż do osiągnięcia pułapu wyżej wspomnianych 5%.
  • Obowiązkowa kolejność źródeł pokrycia strat – w pierwszej kolejności z funduszy dywidendowych, następnie z kapitału zapasowego.
  • Zakaz wypłacania zysków pod postacią korzystnych dla akcjonariuszy transakcji ze spółką.

Wejście w życie projektu

Zgodnie z uzasadnieniem projektu, ustawa ma wejść w życie z dniem 1 czerwca 2019 r. Pamiętajmy jednak, że ustawa musi przejść przez wszystkie etapy procesu legislacyjnego, podczas których ustawodawca może dokonać zmian projektu lub nawet zrezygnować z wprowadzenia ustawy.

[1] Raport Polskie Startupy 2017, StartUp Poland, http://startuppoland.org/wp-content/uploads/2017/09/SP_raport2017_single_fix.pdf
[2] http://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12311555/katalog/12507990#12507990; http://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12311555/12507990/12507991/dokument341636.pdf

 

Potwierdzenie stosowania tzw. skargi pauliańskiej w stosunku do zobowiązań podatkowych – orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

18 kwietnia 2018 r. Trybunał Konstytucyjny, po zbadaniu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, orzekł, iż art. 527 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie na zasadzie analogii legis do ochrony należności publicznoprawnych, jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Tym samym Trybunał Konstytucyjny potwierdził, iż organy podatkowe mogą stosować tzw. skargę pauliańską celem egzekucji zobowiązań podatkowych.

Należy podkreślić, iż art. 527 § 1 Kodeksu Cywilnego stanowi podstawę prawną do wytoczenia powództwa lub podniesienia zarzutu przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową w wyniku zawarcia czynności prawnej z dłużnikiem. Przepis ten normuje instytucję nazywaną tradycyjnie skargą pauliańskąktórej celem jest ochrona interesu wierzyciela na wypadek nielojalnego postępowania dłużnika, który, z pokrzywdzeniem wierzyciela, wyzbywa się składników swego majątku na rzecz osób trzecich lub majątek ten obciąża, zaciąga kolejne zobowiązania i w ten sposób stwarza lub pogłębia stan swojej niewypłacalności. Przepisy Kodeksu cywilnego wprowadzają dodatkowo tzw. domniemania, które ułatwiają wierzycieli zastosowanie skargi pauliańskiej. Chodzi tutaj w szczególności o wskazanie, że:

  • par. 3.  Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
  • par. 4.  Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli korzyść majątkową uzyskał przedsiębiorca pozostający z dłużnikiem w stałych stosunkach gospodarczych, domniemywa się, że było mu wiadome, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.

Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał, że w procesie stosowania prawa doszło do ukształtowania się jednolitego rozumienia art. 527 § 1 k.c. w ten sposób, że dopuszcza on, na zasadzie analogii, możliwość dochodzenia należności publicznoprawnych na drodze cywilnej w formie skargi pauliańskiej. Skarb Państwa, realizując swoje funkcje władcze w sferze imperium (egzekwowanie należności publicznoprawnej) może bowiem korzystać z dodatkowego środka ochrony swojej wierzytelności, nieprzewidzianego w przepisach Ordynacji podatkowej. Dzięki temu organy państwa mają możliwość zaspokojenia się z majątku innej osoby niż podatnik. W ocenie RPO, jest to niezgodne z konstytucyjną zasadą poprawnej legislacji.

Ponadto, jak wynikało z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich: Mając na uwadze fakt, że w regulacji podatkowej nie ma odesłania do przepisów k.c. normujących instytucję skargi pauliańskiej, obywatel ma prawo oczekiwać, iż konstrukcja ta nie będzie mechanicznie przenoszona na sferę prawa podatkowego. Działanie takie narusza w ocenie Rzecznika, konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak również bezpieczeństwo prawne osoby trzeciej, działającej w charakterze uczestnika obrotu, która nabywa rzecz lub prawo majątkowe od podatnika. Państwo bowiem, w sposób pozaustawowy stosuje wobec obywatela instytucję mającą korzenie w innej dziedzinie prawa, co prowadzi do tego, że obywatel wpada w pułapkę.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r. nie podzielił stanowiska Rzecznika Praw Obywatelskich i potwierdził, iż organy podatkowe – mogą w drodze analogii legis – stosować instytucję skargi pauliańskiej również do zobowiązań podatkowych. Po wydaniu przedmiotowego orzeczenia – podatnicy mogą spodziewać się zintensyfikowanych działań organów podatkowych związanych z podjętymi przez podatników działaniami zmierzającymi do uniknięcia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe.

Copyright GLC

Strategia, realizacja, wsparcie Tomczak | Stanisławski